Informatie voor verwijzers over behandeling bij eetproblematiek

Eetproblematiek: vroeginterventie en terugvalpreventie

Vanaf heden biedt Centrum Het Antwoord in Hoorn ook behandeling voor jongeren met beginnende eetproblematiek met psychische grondslag. Naast deze vroeginterventie bieden wij ook terugvalpreventie; na de behandeling en nazorg van een eetstoornis bij een gespecialiseerde instelling, is in de meeste gevallen nog behandeling wenselijk om terugval te voorkomen en het psychosociaal functioneren verder te versterken.

Belang van vroegtijdige signalering en behandeling

Een beginnend eetprobleem, dat niet wordt herkend, kan uitmonden in een ernstig eetprobleem of zelfs een eetstoornis. Ontbrekend ziektebesef en/of schaamte leidt er toe dat veel mensen met een eetstoornis niet of te laat worden behandeld in de GGZ. Volgens cijfers uit het recente Handboek Eetstoornissen (Greta Noordenbos en Annemarie van Elburg, 2018) komt uiteindelijk naar schatting ongeveer 30% van de mensen met Anorexia nervosa in de GGZ terecht; van alle mensen met Boulimia nervosa is dat minder dan 10%. Het is daarom belangrijk dat hulp zoeken wordt bevorderd, in een zo vroeg mogelijk stadium. Hoe eerder de behandeling van een eetstoornis plaatsvindt, hoe minder de lichamelijke, psychische en sociale gevolgen en hoe groter de kans op herstel.

Perfect plaatje

Jonge meisjes/vrouwen vormen de hoogrisicogroep voor het ontwikkelen van een eetstoornis.  

Het begin van deze eetstoornis ligt veelal in de puberteit; een levensfase die veel onzekerheid met zich mee kan brengen. In het huidige tijdperk is de focus op uiterlijk zeer groot. Social media schetst een perfect plaatje, met bewerkte foto’s van ‘perfecte’ lichamen en de schijn dat het leven vooral of alleen maar fantastisch is. Deze druk op perfectie leidt tot extra onzekerheden.

Vroege onderkenning van beginnende eetproblematiek, gevolgd door snelle toeleiding naar passende zorg is essentieel, om ernstiger eetproblematiek te voorkomen.

Behandeling op basis van cliënt specifiek verklaringsmodel

Een (beginnend) eetprobleem kan zich uiten in restrictief eten of eetbuien, met of zonder compensatiegedrag. Achter dit disfunctionele eetgedrag schuilt veelal een complex samenspel van persoonlijkheids-, sociale- en psychische factoren:

  • Preoccupatie met gewicht en/of de lichaamsvorm, negatieve lichaamsbeleving
  • Negatief zelfbeeld
  • Problemen met het reguleren van negatieve emoties (stress, angst, verdriet)
  • Emotioneel tekort
  • Perfectionisme/faalangst
  • Dwangmatigheid / over controle
  • Impulsiviteit / onder controle
  • Interpersoonlijke problemen
  • Onvoldoende steun
  • Sociaal isolement
  • Traumatische ervaring

In iedere situatie is er sprake van een specifiek verklaringsmodel voor wat betreft de oorzaak van de (beginnende) eetproblematiek. Het in kaart brengen van dit specifieke verklaringsmodel zal voor de cliënt het inzicht in de eigen situatie vergroten: het disfunctionele eetgedrag is een copingstrategie aan het worden of geworden, om met moeilijkheden of problemen om te gaan.

Het specifieke verklaringsmodel van de cliënt vormt het vertrekpunt voor de behandeling, die tot doel heeft om gezond eet- en beweeggedrag te bevorderen, een positief lichaams- en zelfbeeld te ontwikkelen en het psychosociaal functioneren te verbeteren. Om deze doelen te bereiken wordt er gewerkt aan:

  • Voelen: gevoelens herkennen, aanvaarden, uiten en reguleren;
  • Denken: denkfouten en automatische gedachten uitdagen;
  • Doen: bewustwording van schadelijk (automatisch) gedrag versus gewenst (bewust) gedrag;
  • Vaardigheden: leren omgaan met stress en onzekerheden in het leven, versterken van sociale vaardigheden, probleemoplossing, conflicthantering en cognitieve flexibiliteit.

Terugvalpreventie

Terugvalpercentages na afronding van een behandeling voor een eetstoornis zijn hoog. Het is van belang om de voor de cliënt specifieke risicofactoren en uitlokkende factoren voor terugval in kaart te brengen. Het is tevens van belang om aandacht te besteden aan vroege voortekenen van terugval. Vroege voortekenen hebben betrekking op gevoelens, gedachten, gedragingen en lichamelijke signalen die aan een terugval in de eetstoornis voorafgaan en die daarmee als waarschuwingstekenen voor terugval opgevat kunnen worden. Ook hier geldt weer dat het gaat om het opstellen van een individueel profiel van vroege voortekenen.

Het individuele profiel van risico- en uitlokkende factoren en vroege voortekenen, vormt het vertrekpunt voor de behandeling. De behandeling heeft tot doel het inzicht in en weerbaarheid tegen deze factoren te vergroten en het psychosociaal functioneren verder te versterken.

Ervaringsdeskundigheid

Volgens de Zorgstandaard Eetstoornissen (Kwaliteitsontwikkeling GGZ, 2017) biedt een behandelaar met ervaringsdeskundigheid een toegevoegde waarde, omdat cliënten zich bij een ervaringsdeskundige (h)erkend en begrepen voelen. Juist vanwege de schaamte rondom eetproblematiek kan deze ervaringsdeskundige de openheid bevorderen.

De behandelaar van Centrum Het Antwoord heeft een studie Klinische Psychologie, master Kinder- en Jeugdpsychologie voltooid en heeft zelf in haar adolescentie een eetstoornis gehad.